Zeitgeist simboliza o 'espírito do tempo' que nos toca vivir, e que dúbida cabe que o Zeitgeist en España e na UE -de 2010 en diante e xa veremos ata cando- está marcado polo dogma da austeridade expansiva. Un dogma que establece como innegociable que o ECB financie a bancos pero non a Estados, e que a crise económica motivada polo excesivo apancamento do sector privado e que conducíu a un problema de demanda agregada que durará anos, debe ser resolto en cambio vía contracción do sector público. Unha reducción adicional da demanda agregada que, argumentan os austeros expansivos, será eventualmente positiva porque incrementará a 'confianza' dos mercados e dos axentes económicos, facendo que a actividade económica se recupere. Que potito!
Na primeira parte do artigo, hai unhas semanas, xa advertimos dos perigos desta política, en boca de varios recoñecidos economistas internacionais de ideoloxía diversa. Hoxe falaremos das primeiras evidencias da fallida austeridade expansiva. En concreto, comparando os datos macro de USA e UE (pódese acceder aos datos orixe das gráficas en 'documentos'):
1. PIB e desemprego
A recuperación económica da Unión Europea no seu conxunto (UE-27) vai rezagada con respecto a USA en case 3 puntos de PIB. A recuperación americana é similar á dos países europeos de maior peso e mellor comportamento (Alemaña e Francia, na gráfica), pero os problemas para o resto da unión están a lastrar a evolución conxunta. Peor aínda son as perspectivas a futuro: incluso Alemaña remata o ano cunha contracción prevista para o último trimestre, e en 2012 o IMF desconta unha contracción do -0,5% para o conxunto da Unión.
En canto á creación de emprego, as diferencias son moito máis notables. Desde outubro de 2009 a economía americana pasa do 10,0% de paro ao 8,5% de decembro 2011 (reduce 1.5 puntos). Para a economía europea, en cambio, aumenta 4 décimas, do 9,9% ao 10,3%.
2. Déficit e débeda
En cambio, no tocante ao equilibrio orzamentario e débeda pública acumulada, a situación de Europa é mellor á estadounidense. A 31.12.2010 a débeda pública europea sumaba o 89,7% do PIB (datos do IMF) mentras para a economía americana representaba algo máis, o 94,8%. Nese contexto destaca España, có 67% de débeda pública en termos de PIB, e Alemaña e Francia en niveis do 80-85%. Tocante ao déficit, USA pechaba 2010 cun desequilibrio orzamentario superior ao español! (10,7% vs 9,3%) e o desequilibrio previsto en ambos casos para 2011 non sería nunca inferior ao 8% (fontes: Goberno de España e IMF).
O global para o conxunto da zona euro é claramente mellor (-6,2% en 2010, datos IMF), pero ninguén lle esixe a Obama que recorte o equivalente a 4 puntos de PIB en 2012 para rematar cun déficit do 4,4% en 2012, 3% en 2013, como nos esixen a outros.
En resumo, Europa mellora claramente a USA en débeda e déficit, pero a recuperación en termos de crecemento económico e creación de emprego está do outro lado do Atlántico. Porén, o zeitgeist nas institucións europeas determina que o noso problema son déficit e débeda, e a recortar toca. As consecuencias non se fixeron esperar: as estimacións de recesión económica en España apuntan a un -1,5% (BdE) ou -1,7% (IMF) en 2012 (aínda que sempre hai algún optimista por ahi), polo que a destrucción de emprego en España rondaría o medio millón de persoas, deixando o nivel de desemprego a finais de 2012 nos cinco millóns de desempregados rexistrados (segundo a EPA andaríamos máis cerca xa de achegarnos á terrorífica cifra dos seis millóns). Pero o problema é o déficit, insisto!
Comparemos, por último, o zeitgeist europeo có discurso dalgúns economistas americanos:
(a) Krugman, 'a thought on debt history'. De verdade é tan insostible a débeda pública europea en 2012?
(b) Krugman, 'the ongoing debt transformation'. A aposta do goberno americano pola política expansiva (monetaria e fiscal) sen preocuparse excesivamente pola débeda no curto prazo, está facendo non só que PIB e emprego se recuperen, senón que está a dar tempo á economía privada a desapancarse, poñendo as bases para a recuperación económica do sector privado. Daquela, sí, o goberno debería preocuparse por reducir déficit e débeda.
(c) DeLong, 'Is there any reason to think...'. "Daquela o goberno debería preocuparse por reducir déficit e débeda..." ou non tanto. Un argumento que obvian os defensores da austeridade expansiva (un de tantos) é que os gobernos poden financiarse no longo prazo con débeda sempre que o custo da débeda sexa inferior ao crecemento da economía (xa que os ingresos do Estado medrarían máis rápido que a débeda, e polo tanto a relación débeda/PIB caería incluso cun orzamento en déficit). Pois ben, como apunta DeLong, hai razón para alarmarse tanto polo déficit cando desde os anos 60s só nos 80s o custo da débeda americana foi superior ao crecemento no longo prazo?
Certo, Krugman e DeLong son un par de rojos keynesianos que apoian a Obama. Tamén é certo que algúns desprezaban os seus acertos ao prever a crise financeira de 2007 e os riscos da austeridade xa en 2009 porque "acertaron porque son unos agoreros". Pois os agoreros están a cambiar o discurso en USA: empezan a ser moi optimistas coa recuperación económica americana. Non podemos decir o mesmo, en cambio, destoutro lado.
Non sei o que tardará o zeitgeist da austeridade en decaer. A primeira esperanza está nun cambio no equilibrio de forzas na UE tras as eleccións francesas de abril-maio. Veremos.