David PeónWeb Personal

O artigo de hoxe ten dúas partes: unha recomendación, e unha esperanza.

A recomendación corresponde á web estatística do Banco Central Europeo: Statistical Data Warehouse (SDW). Se non a coñeces xa estás tardando, sexas lego en economía e finanzas ou non (no segundo caso estás tardando... e moito!!). Unha maravilla por contidos, facilidade de navegación, e por proporcionar táboas, gráficas e ficheiros descargables de case calquer información económica e financeira que precisedes a respecto das economías da Unión Europea ou da UE no seu conxunto.

A esperanza corresponde á victoria en Francia de François Hollande. Moitas das 60 medidas que Hollande se compromete a aplicar en Francia representan un claro (e necesario!) xiro ás desoladoras políticas de austeridade que impoñen aos países do sur de Europa o dueto Merkozy. O simple feito de romper ese dueto representa un cambio sustancial (claro que a victoria de Hollande deberá ser refrendada o 6 de maio, non poñamos o carro diante dos bois...).

Para explicar porque un cambio é necesario, compre arroxar un pouco de luz sobre a realidade das finanzas públicas españolas. Analicemos niveis de gasto público, ingresos públicos e débeda externa de España en comparación aos países do entorno. As dúas primeiras gráficas, por certo, son extraídas da web SDW que arriba recomendo.

Gasto Público

(azul España, vermello Alemania, verde Zona euro). O gasto público do Estado español é inferior en case 6 puntos con respecto á zona euro (45,5% do PIB vs 51%). Se ben ninguén nega a necesidade de xestionar os recursos públicos con eficiencia e as bondades da austeridade pública hoxe e en calquer momento, o que si negamos moitos economistas (e cada vez máis) é que o problema español sexa un problema de gasto público excesivo.

Máis ben, os problemas son outros:

Ingresos públicos

(azul España, vermello Alemania, verde Zona euro). O Estado español recauda o 35% do PIB, a media da Zona euro o 45%. Polo tanto, recaudando o mesmo que Europa (45%) non teríamos déficit. Apréciase claramente o desplome da recaudación en España, cousa que non acontece nos demáis países da Unión. Boa parte desa recaudación procede, probablemente e como suxire a tendencia alcista de 2003 a 2007), do pinchazo da burbulla inmobiliaria.

España ten un problema moi serio de fraude fiscal e un sistema impositivo ineficiente. Quizáis cando empecemos a tratar os problemas reais da economía española comecemos a sair desta.

Por último, unha pregunta: Os acreedores de España de que teñen medo, de que non pague o Estado ou de que non paguen bancos e empresas? A resposta está na débeda externa:

Débeda exterior

Só o 16% da débeda externa é do Estado (moi inferior ao 35%-45% que pesa o Estado en terminos de ingresos - gastos). En cambio, o 40% dos 1,8 billóns de euros que debemos ao exterior é débeda dos bancos, e o 24% de empresas e economías domésticas.

España chegou a 2008 con superávit nas súas contas públicas, e aínda en 2011 continúa sendo de entre as principais potencias económicas europeas e mundiais o país con menor débeda pública acumulada (menos que USA, Xapón, Alemania, Francia, Italia, UK...). Dous anos de políticas de austeridade non deron resultado, máis ben parecen conducir ao suicidio económico. E unha análise de ingresos, gasto público, débeda externa e débeda pública acumulada mostran ás claras o porque.

Necesitamos un xiro na política económica, e con urxencia! Benvido Monsieur Hollande! Poñemos as nosas esperanzas nas túas mans!

Dado que entre as clases, a tese e a recente paternidade non é que me sobre o tempo últimamente para falar da situación económica, sempre se pode facer un par de recomendacións de lectura imprescindible nos blogues que afortunadamente tanto abundan por internet para saber algo máis de economía. Déixovos un par de recomendacións para ler de vagar:

• Bradford De Long, "Recent things worth noting" (english). De Long resume nun artigo tres das súas principais aportacións no blogue para explicar de maneira sinxela os fundamentos da política fiscal e o multiplicador do gasto público. Tres leccións para entender como funcionan (e moi importante, cando debemos agardar que funcionen e cando non) as políticas expansivas de gasto público (a.k.a. keynesianas).

• Cesar Molinas, "Dar sentido a las reformas" (español). Molinas ven de rematar unha excelente colaboración de catro artigos para o sumplemento de economía dominical en El País e recollidos polo blogue de FEDEA onde avoga por unha serie de elementos que as reformas a implementar na economía española deberían ter en conta. Non concordo con todo o que propón, pero a lectura dos catro artigos é un exercicio de pedagoxía económica impagable. Recomendo particularmente os artigos "España capital Madrid" e "I+D+E+i+e".

Como é sabido, o pasado mes de nadal o ECB realizou unha 'provisión de liquidez extraordinaria a 3 anos' por importe máximo de 500.000.000.000 eur (medio billón de euros, por se te perdeches entre tantos ceros) en préstamos á banca europea ao 1% a 3 anos, que se cubríu en case a súa totalidade. En palabras do Banco de España (BdE), a subasta constitúe unha das"medidas adicionales de carácter no convencional de apoyo a la oferta de crédito a empresas no financieras y familias" (BdE, boletín económico 01.2012, px.18). É ben sabido, en cambio, que o medio billón de euros nunca chegou aos supostos destinatarios, senón que foi destinada á compra de débeda pública, o que está contribuíndo a aliviar significativamente a famosa 'prima de risco' española, italiana, etc.

Pero non, o obxectivo deste artigo non é poñer de manifesto que as autoridades europeas, Alemaña á cabeza, busquen axudar directamente á banca e indirectamente aos Estados, e non á inversa (financiar ós Estados, de maneira que as emisións de débeda se realicen a tipos inferiores, suba o valor da débeda e, polo tanto, melloren os balances dos bancos en posesión de títulos de débeda pública). Non o farei, básicamente, porque estou farto de dicilo. O obxectivo do artigo é estoutro:

A liña azul reprenta o volume de fondos, en miles de millóns de euros, que a banca europea deposita no ECB, a cambio dunha rendibilidade do 0,25%. Desde a subasta de liquidez o saldo aumentou, como se observa na gráfica, duns 220 mil millóns a uns 470 mil millóns, aprox. O que indican as cifras é que aproximadamente a metade do medio billón de euros outorgados á banca ao 1% na subasta de liquidez (é dicir, 250 mil millóns de euros) foron empregados polos bancos a... depositalos novamente no ECB, pero a un tipo inferior, o 0,25%.

Non o entendes, verdade? Eu tampouco.

Unha interpretación moi inxénua sería pensar que "os bancos son parvos", porque non, non o son. Así que ten que haber outra explicación. Probablemente esta:

Só durante o primeiro trimestre de 2012 a banca europea ten que satisfacer 200 mil millóns de euros en vencementos de débeda. O que indica o saldo de facilidades de depósito das entidades no ECB é que probablemente prefiren ter o diñeiro seguro no ECB -ainda que perdan diñeiro- para facer fronte aos pagos que teñen á vista, a investilos nalgún activo a curto prazo que, quen sabe, igual non cobro. Iso é aversión ao risco e o demáis son contos...

Haberá máis subastas. Xa hai unha prevista para este mes de febreiro, e ocorrerá o mesmo. Vendo o calendario de vencementos da banca, e supoñendo que a negativa de Merkozy para autorizar ao ECB a financiar Estados en primario continuará sine die, a miña predicción é que o crédito seguirá sen chegar "a empresas no financieras y familias" durante unha longa temporada.